Waarom feedback van cliënten onmisbaar is voor goede gesprekstherapie
Als behandelaar probeer je voortdurend in te schatten of een behandeling werkt. Je ziet veranderingen in klachten. Je merkt dat iemand anders over zichzelf spreekt. Je ziet dat bepaald gedrag afneemt of dat iemand juist nieuwe stappen zet. Op basis daarvan vorm je een professioneel oordeel over het verloop van de behandeling.
Maar er is één bron van informatie die minstens zo belangrijk is:
de cliënt zelf.
Niet alleen aan het einde van een behandeling. Maar juist tijdens het traject. Want soms denken we dat we goed op weg zijn, terwijl de cliënt iets heel anders ervaart.
Een goede therapeutische relatie garandeert nog geen open feedback
Wanneer de samenwerking prettig verloopt, is het verleidelijk om ervan uit te gaan dat de behandeling ook goed aansluit. Maar dat hoeft niet hetzelfde te zijn.
Een cliënt kan tevreden zijn over het contact en tegelijkertijd twijfelen of de gesprekken voldoende helpen. Andersom kan een behandeling behoorlijk confronterend zijn, terwijl iemand juist ervaart dat er eindelijk iets wezenlijks verandert.
Daarom is het belangrijk om niet alleen te vragen hoe het met iemand gaat. Maar ook hoe iemand de behandeling zelf ervaart.
De vraag stellen is eenvoudig. Het antwoord ontvangen is moeilijker.
Vragen om feedback klinkt vanzelfsprekend.
Sluit dit nog aan? Heb je het idee dat we met de juiste dingen bezig zijn? Wat mis je in onze gesprekken?
Maar zulke vragen hebben pas betekenis wanneer er daadwerkelijk ruimte is voor een antwoord dat je misschien liever niet hoort. Dat de behandeling te weinig oplevert. Dat een interventie niet aansloot. Dat de cliënt zich op een bepaald moment niet begrepen voelde. Of dat iets wat jij belangrijk vindt voor de cliënt helemaal niet zo belangrijk blijkt te zijn.
Juist daar begint professionele feedback.
Feedback vraagt om nieuwsgierigheid in plaats van verdediging
Kritische feedback kan ongemakkelijk zijn. Zeker wanneer je zorgvuldig hebt gehandeld en overtuigd was van de gekozen richting.
De eerste reflex kan dan zijn om uit te leggen waarom je iets hebt gedaan. Maar soms is het waardevoller om eerst te onderzoeken. Wat heeft de cliënt ervaren? Waar ontstond het verschil? Wat kunnen we daarvan leren?
Niet iedere kritiek betekent dat de behandelaar iets verkeerd heeft gedaan. Maar iedere serieuze ervaring van een cliënt bevat informatie die relevant kan zijn voor het behandelproces.
Evalueren is onderdeel van behandelen
Evaluatiemomenten worden soms gezien als iets dat naast de behandeling plaatsvindt. Een vragenlijst. Een evaluatiegesprek. Een moment waarop wordt bekeken of doelen zijn bereikt.
Maar eigenlijk is evalueren onderdeel van de behandeling zelf. Door regelmatig samen te onderzoeken wat werkt en wat niet, maak je de cliënt mede-eigenaar van het behandelproces.
Je kunt koers houden wanneer het goed gaat. En tijdig bijsturen wanneer dat nodig is.
Niet alles wat prettig voelt, is helpend
Goede behandeling hoeft niet altijd comfortabel te zijn. Soms betekent goede zorg juist dat je vermijding doorbreekt, moeilijke emoties onderzoekt of patronen bespreekt die een cliënt liever niet onder ogen ziet.
Daarom is feedback vragen iets anders dan vragen:
“Ben je tevreden?”
Een relevantere vraag is:
“Helpt wat we hier doen je om dichter bij je doelen te komen?”
Dat gesprek is vaak veel interessanter.
Feedback werkt twee kanten op
Ook de behandelaar heeft een perspectief. Wanneer een cliënt aangeeft dat iets niet helpt, betekent dat niet automatisch dat de behandelrichting moet veranderen. Soms is juist het bespreken van dat verschil belangrijk.
Waarom denkt de behandelaar dat een bepaalde stap nodig is? Waarom ervaart de cliënt dat anders?
Door beide perspectieven serieus te nemen, ontstaat geen behandeling waarin de behandelaar óf de cliënt bepaalt. Er ontstaat samenwerking.
Conclusie
Goede gesprekstherapie vraagt niet alleen dat we zorgvuldig nadenken over wat een cliënt nodig heeft. Ze vraagt ook dat we regelmatig durven toetsen of onze aannames kloppen. Niet alleen aan symptomen, vragenlijsten of behandeldoelen. Maar ook door rechtstreeks te vragen:
Helpt dit eigenlijk?
En vervolgens voldoende open te zijn om het antwoord werkelijk te horen. Misschien is dat één van de meest concrete vormen van professioneel vakmanschap: niet alleen bereid zijn je behandeling uit te leggen, maar ook bereid zijn haar bij te stellen.
Hoe doe jij dat?
Feedback vragen is eenvoudig. Een eerlijk antwoord uitnodigen is vaak ingewikkelder.
Hoe zorg jij ervoor dat cliënten zich vrij genoeg voelen om te zeggen dat iets in de behandeling níét werkt?
Ik ben benieuwd naar ervaringen van collega’s.
Werk jij als GZ-psycholoog, klinisch psycholoog of psychiater en spreekt een werkomgeving waarin klinisch redeneren, evalueren en blijven leren centraal staan je aan? Neem dan gerust eens een kijkje op www.solutalks.nl/vacatures.
We ontmoeten graag collega’s die niet alleen willen weten óf een behandeling werkt, maar ook nieuwsgierig blijven naar waarom.